Lian orluli-18/03/2026, ALFELA Hala’o dialogu ho Autoridade Munisipiu Ainaro no PNTL, atu hametin rede servisu iha nivel Municipiu hodi aumenta kualidade no oportunidade iha resposta ba kazu Violénsia Bajeia Ba Jéneru (VBJ).
Antonio Marques hatete katak atividade ne’e hahu ho prosesu mapeamentu iha loron dauluk, ne’ebé involve parseiru hotu atu halo diskusaun hamutuk.
Objetivu husi mapeamentu ne’e mak atu identifika dezafiu no lakuna sira ne’ebé hasoru iha servisu Grupo Traballu Jéneru no implementasaun asaun hasoru VBJ, inklui oinsá responde ba kazu sira ne’e.
“Horiseik ami hala’o mapeamentu ida atu diskute hamutuk ho parseiru hotu hodi identifika dezafiu no lakuna sira iha ami nia servisu, no mos oinsá ami responde ba kazu violénsia baseia ba jéneru. Ami buka mos solusaun hamutuk atu responde ba planu sira ba futuru,” dehan Antonio Marques.
Atividade ne’e kontinua ho Municipiu ida ne’ebé foka atu responde ba preokupasaun sira ne’ebé identifika ona iha prosesu mapeamentu.
Atividade ne’e nia objetivu prinsipál mak atu aumenta koñesimentu, liu-liu ba lider komunitáriu sira, xefe suku, no polísia komunitária, kona-ba papel governu lokal iha resposta ba kazu VBJ.
Aleinde ne’e, atividade ne’e mos atu hametin koordenasaun rede servisu kolaborativu, la’ós de’it iha nivel governu lokal, maibé to’o mos iha nivel baze (komunidade).
Treinamentu importante tebes atu fó ba lider komunitáriu sira, tanba sira mak servisu besik liu ho povu iha suku no aldeia.
Antonio Marques mos hatete katak xefe suku no polísia komunitária iha papel importante tebes atu identifika kazu VBG iha komunidade, no atu fasilita kontaktu ho parseiru relevante sira atu halo atendimentu ba vítima sira.
Iha remata, rezultadu husi Municipiu ne’e sei distribui ba partisipante sira ho objetivu atu koñesimentu ne’ebé hetan bele kontinua transmiti no estende ba komunidade tomak. Ho ne’e, bainhira akontese violénsia, komunidade bele hatene oinsá atu reage, no kontaktu parseiru sira atu asegura tratamentu adekuadu, hametin solidariedade sosial no inkluzaun iha sosiedade.
Antonino Marques hato’o mensajen importante ba Timoroan tomak, liu-liu feto no labarik sira iha munisípiu Ainaro, atu ativu liután hato’o relatóriu kazu violénsia ruma ne’ebé akontese iha sira-nia suku. Nia subliña katak karik komunidade seidauk hatene ka seidauk hetan informasaun kona-ba kanál relatóriu sira ne’ebé estabelese ona, kazu violénsia hasoru labarik no feto tenke hato’o kedas ba lider komunitária lokál sira.
Tuirmai informasaun ne’e sei enkamiña ba ajénsia relevante sira, inklui OPS, hodi halo akompañamentu. Tuir nia, parte relevante sira ativamente haruka hela informasaun ba parókia sira no responde liuhosi mídia, enkuantu bá mós diretamente iha fatin akontesimentu hodi fó protesaun ba vítima sira liuhosi rede parseiru referál sira.
“Munisípiu hotu-hotu oras ne’e iha ona servisu protesaun ne’ebé koordenadu ho di’ak Parseiru sira ne’ebé eziste prontu atu responde ba kualker kazu violénsia bazeia ba jéneru ne’ebé akontese iha aldeia ka sub-distritu,” dehan Antonino.
Nia mós husu ba komunidade atu labele baruk hato’o relatóriu ka keixa ba rede parseiru apoiu nian. Servisu sira ne’ebé fornese ne’e gratuita no inklui apoiu ba vítima iha faze hotu-hotu prosesu nian, to’o kazu ne’e to’o iha desizaun tribunál nian.
Entretantu, Xefe Suku Aituto, Gregorio Lopes Pereira, afirma, formasaun ne’ebé ohin sira partisipa nu’udar parte ida husi kolaborasaun ho ALFELA nu’udar parseiru governu Timor-Leste nian.
“Treinamentu ne’e ho objetivu atu fornese komprensaun no abilidade ba lider komunitáriu sira, partikularmente kona-ba maneja violénsia bazeia ba jéneru,” nia esplika.
Nia hatutan, formasaun ne’e tarjetu ba juventude no inan-aman joven sira, nune’e sira iha konsiensia no komprensaun klean liu ba realidade saida mak akontese iha sira nia komunidade, partikularmente kona-ba violensia bazeia ba jeneru iha suku sira.
“Ho entendimentu ida ne’e, ami espera komunidade sei kompriende prosesu atendementu kazu no realiza katak violensia bazeia ba jeneru labele kontinua akontese iha ita nia komunidade sira, partikularmente iha munisipiu Ainaro,” Nia Hakotu
Jornalista:Carla1
- Editor : Clementina Fatima ↩︎



































