Lian Orluli Ainaro, 20 Janeiru 2026 — Komunidade Suku Maununu, Munisípiu Ainaro, hatudu inisiativa no kompromisu maka’as ba dezenvolvimentu infraestrutura hodi dudu no hadi’a estrada ho kilómetru lima ne’ebé liga Maununu no Mamalau. Inisiativa ne’e hetan apoiu husi IGE. IP objetivu atu halibur atensaun no governu nian ne’ebé relevante, tanba saun estrada ne’e konsidera iha poténsia ne’ebé signifikativu nu’udar rota ba fatin turístiku no fatin istóriku sira.
Normaliza estrada oras ne’e la’o hela, liu hosi kolaborasaun entre komunidade, lideransa suku, hetan apoiu husi Instituto de Gestão de Equipamentos Públicos (IGE.IP). Ekipa tékniku IGE.IP koloka ona ekipamentu pezadu hodi hadi’a superfísie estrada nian, nivela superfísie, no loke fali asesu ne’ebé antes ne’e susar atu asesu, liu-liu iha tempu udan.
Enjeñeiru IGE.IP, Evaristu Fonesca Soares, hateten katak ekipamentu pezadu tolu mak agora daudaun funsiona iha fatin, eskavadór BP130, eskavadór PC 200, no buldozer ida.
“Ami agora dadaun hahu ona serbisu ba estrda ne’e,, mákina pezadu iha ne’e tolu maka sei serbisu iha Maununu. Ami nia foku mak loke estrada atu nune’e komunidade bele uza ho seguru,” nia esplika.
Nune’e Xefe Suku Maununu Valenti Bianco konfirma katak inisiativa inisial ne’e mai husi komunidade suku, ne’ebé rekoñese importánsia asesu estrada ba dezenvolvimentu. Nia subliña katak atividade hotu-hotu koordena ona ho autoridade suco lokál sira. Nia haktuir katak estrada Maununu liga ba Mamalau la’ós de’it dalan transporte nian maibé mós kaer valór istóriku ne’ebé signifikativu.
“Área ne’e hanesan fatin rezisténsia dahuluk nian no subar fatin ba funu-na’in sira iha pasadu. Aleinde ne’e, área ne’e iha potensiál istóriku turístiku ne’ebé presiza dezenvolve. Tanba ne’e, komunidade husu hela atensaun hosi IGE no governu hodi asegura iha meloramentu no kontinua ba estrada ne’e”, nia hatete.
Matias Leodato, nudar komunidade husi suku Maununu, hato’o ninia apresiasaun ba resposta governu nian ba suku ne’e nia aspirasaun. Nia espera katak hadia estrada ne’e sei fo benefisiu ba ekonomia komunidade nian ba tempu naruk.
“Ho estrada ne’ebé di’ak, ema sira bele halo viajen tama no sai hosi aldeia ho fásil, tantu ba Postu Jumalai, Kovalima, Mape, ka to’o área Bobonaro nian. Benefísiu sira sei sente la’ós de’it hosi aldeia ida, maibé hosi munisípiu rua”, hatete komunidade ne’e.
Liu-husi inisiativa komunidade no apoiu governu nian, hadi’a estrada kilómetru lima ne’e hein atu hadi’a konetividade interrejionál, enkoraja dezenvolvimentu turizmu lokál, no hametin moris-di’ak povu husi Aldeia Maununu no área ne’ebé haleu.
Antes hahu serbisu, komunidade no aotoridade suku, hahu dauluk ho serimonia ritual kultural, tuir tradisaun kultura suku Maununu nian, ho objektivu hodi hametin rai ho ema nune’e labele akontese insedente ruma iha prosesu serbisu nian.
Jornalista : Carla/Dionisia
Editor : Clementina Fatima




































