Lian Orluli 07/03/2026, Díli- IX Governu konstitusional liu husi Ministeriu Edukasaun deteta iha manorin barak sei iha limitasaun kapasidade atu hanorin povu nia oan iha areas rurais.
Ministra edukasaun hatoo asuntu ne;e iha nia diskursu iha konferénsia nasional ba lideransa feto nian iha selebrasaun loron internasional feto hodi dehan reforsa lideransa feto iha vida polítika no sai autor edukadora ne’ebé kualidade iha futuru.
Dulcia iha konfesa katak, feto hala’o nia kna’ar nudar manorin no asumi kargu xefia inportante tebes hodi promove direitu lideransa feto tuir kompromisiu poítika IX governu Konstituisional nian katak atu hakbi’it no apoiu feto, promove igualidade no transversalidade iha momentu polítika Sosial iha intituisaun sira liliu iha ministeriu edukasaun atu bele aumenta pursentajen manorin no feto sira iha kargu xefia
Maibe Ministra nia parte dezafia manorin sira tanba durante nia vizita ba eskola sira nota katak maioria kanorin husi 10, 20, 30 anu, idade aumenta ba dau-daun maibe la hantene hakerek no le’e, kestaun ne’e relata hafoin halo diskursu entra manorin sira iha konferensia nasioanl lider feto iha edukasaun no haforsa lideransa feto ba future timor lste hodi selebra loron internasional feto iha Suai Room
“Ha’u dezafia feto potensiál sira, karik servisu ida ne’ebe mak ita tenki halo atu hare’e fila-fali sira ne’ebe mak hanorin primeiru, segundu no terseiru anu, tanba ita Timor-Leste ita infrenta problema bo’ot ida tanba primeiru, segundu no terseiru anu labarik barak mak le’e hakerek la hatene, kuandu sira le’e hakerek la hatene iha idade ne’ebe mak sedu sei afeta ba sira-nia edukasaun tuir mai, tanba saida?, sira nia idade bo’ot ba dau-daun sira atrazadu no dalaruma halo sira nia gosta ba eskola mos menus tanba sira la hatene, se karik ita bo’ot sira hanorin iha kuartu anu ba leten ajuda to’ok kolia ba ita bo’ot nia kolega sira ne’ebe mak hanorin terseiru segundu no primeiru anu atu garante katak labarik sira ne’e sira aprende ho diak”, dehan Ministra edukasaun Dulcia de Jesus Soares iha abertura ba Selebrasaun loron internasional ba feto no labarik feto ne’ebe selebra hamutuk ho manorin sira iha Suai Room timor Plaza Dili, sabadu ne’e 07/03/2026
Governante ne’e subliña nia parte mos nota katak iha eskola balu labarik primeiru no segundu anu la uza lapis hodi hakerek nune’e ministra sei hasai sirkular ida atu bele hatene manorin sira-nia planu kona ba lalaok modulu ne’ebe hanorin manorin sira durante fulan rua husi Janeiru to’o fevereiru molok tama ba ezame periodu dahuluk
“Agora tuir lolos hau hasai sirkular ida atu husu ita bo’ot sira relata planu de aula hira mak hanorin ona iha janeiru to’o fevereiru, signifika iha planu de aula ne’e, estudante sira pelumenus tenki hatene ona saida mak sira aprende ona iha janeiru ho fevereiru, antes sira tama ba primeiru periodu nian, tanba dala barak labarik estudantes primeiru segundu anu hau tama iha sira-nia sala laran sira hakerek hotu ho lapijeira primeiru segundu anu hau lahatene iha ita bo’o sira nia eskola oinsa? Fatin barak mak hau ba iha sala de aula, estudante sira hakerek ho lapijeira hotu kedas depois la iha sekuénsias, segunda hau hare’e sira-nia surat tahan iha, tersa kuarta surat tahan laiha tia ona, ita lahatene labarik ne’e mai eskola semana tomak ne’e halo saida?, hau dalabarak hau loke estudante sira nia kaderneta ne’e (buku) hare’e laiha sekuensia ida no profesora mos la interese, husu ba, lae labarik nemak nakar le’es estraga tia, resposta simples fasil”, haktuir feto pontensial ne’e ba manorin sira iha Suai Room sabadu ne’e.
Ministra ne’e rekorda katak ho kestaun hirak ne’ebe anota ne’e mak dalaruma bele hetan keixa husi inan-aman tanba tinan naruk nia laran labarik manorin sira kontinua la hatene’e le’e no hakerek maske idade avansa ba dau-daun
“Tanba ne’e mak ema barak sempre keixa inan-aman komunidade barak mak keisa katak labarik ne’ebe mak iha primeiru segundu siklu maioria numeru bo’ot tebes-tebes mak le’e la hatene, entaun agora ita halo intervensaun, iha ekipa pedagojika servisu hamutuk ho sira, aprende ho sira, atu nune’e bele hanorin fali literasia ho numerasia ne’e didiak, no tuir planu de aula ne’ebe mak hakerek tia ona, atu nune’e tau planu de aula ne’e planeadu, se ita halo arbiru ne’e mak barrailla, buat ne’ebe mak labarik seidauk aprende nia ba aprende tia ona entaun ninia koiñesimentu, kapasidade ba absorve material ne’e seidauk to’o tanba ita la halo tuir sekénsia ne’ebe mak ita sukat tia ona katak labarik ida ne’e aprende nia sekuénsia ne’e hanesan ne’e”, dehan ministra ne’e
Maske nune’e ministra ne’e kongratula tebe-tebes tanba numeru feto manorin no asumi kargu xefia kontinua sa’e ba pursentu 44 konpostu husi kargu xefia pursentu 30% iha tinan ne’e (2026) no nia garante persentajen ne’e sei kontinua sae’e iha tinan tuir mai
Jornalista: Alves Carvalho
Editor: Clementina Fátima
