Lian Orluli, 10 Marsu 2026 – Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gosmao, importánsia kooperasaun entre Autoridade Munisípiu, diretór serbisu Munisipál nian, administradór postu administrativu sira, governu lokál no sírkulu intelektuál sira nune’e Ainaro bele prontu atu simu desentralizasaun hosi governu sentrál.
“Ha’u apresia katak ita-boot sira mai hosi suku hotu-hotu. Ita-boot sira-nia planu ba tinan 2027 sei haree iha Komisaun Revizaun Orsamentu. Servisu hamutuk, hakuak malu ho objetivu atu serbí povu no rai Ainaro,” dehan Xanana.
Nia hatutan, Ainaro iha poténsia atu sai ezemplu ba Munisípiu sira seluk bainhira bele hatudu kompromisu hodi hadi’a servisu públiku no dezenvolvimentu iha nivel rejionál.
Aleinde ne’e, Ministru Administrasaun Estatál, Tomás do Rosário Cabral, subliña mós importánsia koordenasaun iha estrutura governu munisipál nia laran. Nia husu ba diretór servisu Munisipál atu hametin komunikasaun, rona malu, no evita konflitu internu ne’ebé bele difikulta implementasaun kna’ar.
“Ami haree nafatin fallansu sira koordenasaun nian. Tenki hametin liña sira koordenasaun, liuliu entre diretór sira servisu Munisipál nian”, nia hatete.
Iha nia rekomendasaun sira ba governu lokál Ainaro, Ministériu Administrasaun Estatál nota buat balun ne’ebé presiza hadi’a, inklui falta koordenasaun entre Sekretáriu Governu Lokál no diretór servisu munisipál, la kumpri diresaun hosi lideransa autoridade munisípiu, no nivel implementasaun orsamentu ne’ebé ki’ik kompara ho sira seluk.
Autoridade lokal Ainaro sira mós husu atu atualiza beibeik dadus monográfiku no demográfiku rejionál sira, hametin sistema jestaun finanseira no aprovizionamentu sira,inklui reorganiza sistema administrasaun no arkivu nian tuir baze legál ne’ebé aplikavel.
Bazeia ba rezultadu sira husi Avaliasaun Kondisaun Mínimu (AKM), rekomenda mós etapa hadi’a lubuk ida, inklui implementasaun sistema kontrolu finanseiru, kumprimentu ba prosedimentu operasionál padraun sira, no hasa’e transparénsia liuhosi publikasaun informasaun iha portál Munisípiu nian.
Atu apoia esforsu sira ne’e, iha tinan 2026 Ministériu Administrasaun Estatál sei fó asisténsia téknika ba autoridade Munisípiu Ainaro hodi hasa’e kualidade planeamentu, implementasaun no rezultadu programa dezenvolvimentu sira. Formasaun tékniku no jenériku mós sei hala’o husi Fevereiru to’o Novembru 2026 husi INAP, DGDGL no DGSMAL.
Iha biban hanesan Prezidente Autoridade Munisipiu Ainaro, Manuela Georgina Carmo Bucar Corte Real, esplika perfil no poténsia Munisípiu Ainaro nian ba Primeiru-Ministru no ministru sira ne’ebé marka prezensa. Nia subliña, Munisípiu Ainaro prontu atu simu desentralizasaun ne’ebé tuir planu sei implementa iha tinan 2027.
Polítika desentralizasaun ne’e refere ba Lei Númeru 3 tinan 2016 kona-ba Governu Rejionál no Desentralizasaun Administrativa, ne’ebé ho objetivu atu hametin demokrasia lokál, hasa’e partisipasaun komunidade iha foti desizaun, hadi’a servisu públiku, no enkoraja dezenvolvimentu ekonómiku no sosiál iha Munisípiu.
Munisípiu Ainaro iha postu administrativu haat, suku 21 no aldeia 131 ho populasaun purvolta 84.607 husi xefe família 18.223.
Jornalista : Lucya/Carla/Elfiana
Editor : Clementina Fatima




































