Lian Orluli-5,setembru– Suku Mauchiga tempu bailoro sempre infrenta ba bee moos. Bee-matan prinsipál ne’ebé sira depende ba, bainhira tempu bailoro be’e menus
Situasaun ida-ne’e obriga rezidente sira atu halo viajen ne’ebé konsideravel hodi hetan bee hosi fatin sira seluk, no komunida tenki lao ain ho kilo metru rua, hodi asesu ba bee mos, perturba nesesidade loro-loron nian, hosi hemu to’o tein to’o hariis.
lia hirak ne’e hato’o husi,Lucas de Araújo bee mos ne’ebé durante ne’e konsumu dada husi foho Kablaki,iha tempu bailoro, sempre menus
“Bainhira iha tempu bailoro, bee ne’ebé ami konsumu loron-loron menus ou bele maran, ami tenki lao kolomertu rua, nune’e bele uja ba nesesidade loron-loron nian”, dehan Rezidente ne’e
Rezidente ne’e hatete katak falta bee-moos ida-ne’e akontese kleur ona kada tinan-tinan. Sira hein katak governu lokál sei tau ida-ne’e ho sériu, no apoiu mos harii instalasaun ida iha be’e matan ne’ebé sira identifika ba, ka rede kanu bee-moos ne’ebé adekuadu.
“Ami husu ba governu atu labele taka matan. Kada tempu bailoro, ami sempre hasoru bee-maran. Karik iha solusaun ba tempu naruk, komunidade sei hetan tulun maka’as duni,” dehan reprezentante komunidade ne’e.
Hatan ba preokupasaun ne’e Administrador Postu Administrativu Hato-buliko Aniceto Marces de Orleans Afirma, halo ona intervasaun ba komunidade sira tanba la kontrulu masimu iha sistema ba bee moos, tanba governu forma ona ekipa JMF no tau fiar ba komunidade sira hodi kontrola,tanba Komunidade maka nain ba bee moos.
“Iha Suku Mauchiga asesu ona ba bee mos, maibe’e kontrolu masimu ba sistema husi BTL.EP ho SMASA, ladun masimu, husi urbana ho rural la hanesan, no ekipa forma ona JMF iha ne’eba maka la kontrolu sistema sira iha ne’eba, tanba ne’e kada tinan-tinan bainhira tempu bailoro sempre inrenta ba bee moos,”. Dehan Administrador Aniceto
Nia hatutan tan, bee mos iha suku Mauchiga asesu hotu ona, maibe’e falta husi sistema kontrlu no manutensaun
“Iha 2002, CARE apoiu ona kanaliza be’e mos ba komunidade suku sira, iha tina 2005 hetan apoiu husi CVTL, nune’e mos hetan tan apoiu husi Programa Dezembolvimentu suku halo konstruksaun ba bee mos kanalijasaun husi aldeia Mauchiga to iha aldeia Leotelu satu no Dua,kuntinua fali iha tinan 2010, governu hahu husi aldei Goulora to iha Mauchiga no Hatokeru.” esplika Administrador Postu Hato-buliko.
Administrador Postu Hato-buliko husu ba komunidade sira atu koidadu fasildade ne’ebe iha ona nune’e, bele uja ba tempu naruk, wainhia atu kuru bee maka foi bele loke troneira la uza tenki taka fila fali,nune’e bee labele sulin estraga.
nune’e mos Germano de Araujo Koordenador BTL.ep hatete, Kontrola sistema bee mos urbana iha deit capital munisipiu Ainaro seduk bele kobre to iha Postu
“Agora dadaun ne’e BTL nia lalaok ne servisu iha urbana deit ainaro ne Kapital municipiu nia ba postu postu Ami seidauk deskobre, Ami foin iha postu Maubisse deit besik final ona, maibe seidauk entrega mai BTL.EP sei iha kompania implementador. ba postu sira ne’ebe hanesan postu Hatu-Builico postu Hatu-udu ne’e ami seidauk tama” Dehan Koordenador BTL.EP Ainaro
Maiske governu lokal liu husi PNDS no ONG sira konstrui ona tanki fornese bee mos, maibe’e la sufesiente ba komunidade sira wainhira iha tempu bailoro. To’o ohin loron, Suku Mauchiga sei moris nafatin ho saida maka sira bele. Maibé, sira hein katak iha futuru, governu lokál sei foti pasu konkretu hodi asegura asesu ba bee-moos ne’ebé adekuadu no sustentável liután.
Komunidade Mauchiga iha esperansa ba solusaun ba tempu naruk, husi governu hodi rezolve problema bee-moos, atu nune’e rezidente sira la hetan ona difikuldade kada tempu bai-loron.
Jornalista : Odelia/Lucya/Carla
Editor: Clementina Fatima
