Lian Orluli – 28 Janeiru 2026– Ekipa Nasionál ba Avaliasaun Kondisaun Mínimu (ET-PNDS) subliña importánsia atu hametin rekursu umanu (RH), fasilidade servisu, no sistema administrasaun eletróniku iha avaliasaun ba estrutura governu husi sekretariadu suku to’o Postu Administrativu (PAM).
Ne’e hato’o husi Prezidente Autoridade, Manuela Georgina Bucar, Court-Real, hafoin aprezentasaun avaliasaun ne’ebé hala’o iha Frazelidade. Nia esplika katak rezultadu sira avaliasaun nian identifika área prinsipál tolu hosi foku ba ekipa, prosesu aprovasaun RH nian, fornesimentu hosi fasilidade sira apoiu serbisu nian, no optimizasaun hosi sistema arkivu eletróniku.
“Foin lalais ami rekruta ema na’in sia hodi hametin ami nia dezempeñu. Na’in haat hosi sira ne’e koloka iha pozisaun estratéjiku sira hodi hadi’a efikásia serbisu nian. Maibé, hodi apoia pozisaun sira ne’e, ami presiza konsidera disponibilidade hosi rekursu materiál adekuadu sira no ekipamentu serbisu nian”, esplika PAM.
Tuir nia, jerálmente, dezempeñu rekursu umanu daudaun ne’e la’o di’ak. Maibé, prosesu aprovasaun no orsamentu sira seluk presiza nafatin atu asegura katak funsionáriu sira ekipadu ho ekipamentu serbisu ne’ebé apropriadu.
Lideransa masimu ne’e fó sai katak utilizasaun arkivu eletróniku nian seidauk óptimu. Maski formasaun fornese ona, funsionáriu balu depende nafatin ba arkivu manuál, liu-liu ba prosesu aprovasaun finanseira sira. Ida ne’e halo atu prevene estragu ba rejistu sira tanba fatór ambientál hanesan udan, anin, no insidente inséndiu ki’ik sira ne’ebé akontese iha tinan ida ne’e.
“Obstákulu seluk ne’ebé ami hasoru maka rede internet, ne’ebé seidauk funsiona ho di’ak. Nu’udar rezultadu, aprezentasaun hosi arkivu eletróniku sira seidauk bele kompleta tomak”, hatutan PAM.
Ekipa avaliasaun mós enkoraja diretór relevante sira atu hadi’a koordenasaun ho nivel suku, kona-ba servisu sira ne’ebé relasiona ho dadus demográfiku no finanseiru, atu nune’e bele hametin atendimentu públiku ba komunidade.
Entretantu, bazeia ba Dekretu Governu No. 6 tinan 2025 nian kona-ba estabelesimentu ekipa preparatóriu ida hodi avalia kondisaun mínimu ba munisípiu 12 nu’udar baze atu atinje autoridade lokál ho kompletu, Primeiru-Ministru estabelese ekipa avaliasaun tolu, ne’ebé atribui ba rejiaun leste, oeste, no sentrál.
Ekipa sira hala’o vizita terrenu ba munisípiu ida-idak husi loron 11 to’o loron 17 hodi avalia aspetu xave oioin, inklui monografia demografia, jestaun finansa no finanseira, planeamentu, monitorizasaun, no jestaun rekursu umanu iha apoiu ba protesaun servisu públiku.
“Ami halo observasaun direta iha terenu no envolve komunidade lokál sira. Hafoin ne’e ami relata fali rezultadu avaliasaun nian ba ekipa nasional iha Díli”,deahan Amandio G. Paulino Sousa. nudar Skretariu Jeral Ejekutivu ET-PNDS, ekipa Avalisaun no kondisaun minimu
Iha loron 29 Dezembru 2025, ekipa aprezenta mós rezultadu avaliasaun preliminár ba autoridade sira, inklui Primeiru-Ministru no PAM. Durante eventu ne’e, fó sai katak maioria munisípiu sira iha kategoria justu ba di’ak, maibé iha nafatin frakeza lubuk ida ne’ebé presiza atu rezolve.
Hanesan planu, ekipa sei fila fali ba munisípiu hotu-hotu iha fulan-Abril 2026 hodi haree fila-fali pontu sira hadi’ak nian ne’ebé rekomenda ona. Munisípiu Ainaro, porezemplu, inklui ona iha klasifikasaun avaliasaun no hein atu hatudu melloramentu signifikativu iha fulan haat oin mai.
Desizaun finál kona-ba determinasaun munisípiu sira ne’ebé elizivel ba autoridade lokál tomak sei halo liu-hosi rezolusaun governu nian bazeia ba rezultadu avaliasaun husi Ekipa Avaliasaun Kondisaun Mínimu ET-PNDS nian.
Jornalista: Carla/Odelia
Editor : Clementina Fatima
