Lian-Orluli, 02 Setembru 2026 — Diresaun Nasionál ba Prevensaun Konflitu Komunitáriu (DNPKK), iha Ministériu Interiór nia okos, hala’o formasaun kona-ba prevensaun no rezolusaun konflitu, ho objetivu atu hametin paz no seguransa iha komunidade. Atividade ne’e lori mensajen katak “Di’ak liu prevene duké kura.”
Formasaun ne’e fasilita husi Alberto Tilman, nu’udar fasilitadór husi DNPKK, no envolve membru konsellu suku, komunidade jerál, no reprezentante juventude. Atividade ne’e parte husi esforsu atu hasa’e komunidade nia kapasidade iha identifikasaun no jestaun konflitu, molok problema sira sai boot liután.
Disputa rai no violénsia doméstika sai preokupasaun Xefe DNPKK Munisípiu Ainaro, Domingos Lopes, hatete katak DNPKK rejista ona maizumenus 50 kazu konflitu komunál, no 10 kazu sei iha hela tratamentu ativu.
Tuir nia, konflitu sira iha Ainaro jeralmente mai hosi asuntu oioin, inklui disputa rai, insidente ne’ebé envolve juventude no konsumu alkol, no violénsia doméstika.
“Ita hotu hatene kona-ba kazu konflitu ne’ebé akontese iha Munisípiu Ainaro. Primeiru, iha kestaun sira relasiona ho rai; segundu, insidente sira ne’ebé envolve joven sira konsumu tua no ataka malu iha tempu feriadu; no terseiru, kazu violénsia doméstika,” dehan Domingos Lopes.
Nia hatutan katak, husi totál kazu ne’ebé rejista, 15 kazu liga ho konsumu alkol iha tinan kotuk. Situasaun ne’e hatudu katak abuzu alkol bele sai fatór ida ne’ebé hamosu alterkasaun no konflitu iha komunidade
“Ita presiza rezolve kestaun ne’e ho koletivu hodi prevene konflitu sira atu mosu filafali no aumenta ba problema sira ne’ebé boot liu,” nia afirma.
Komunidade presiza sai parte husi solusaun, DNPKK subliña katak prevensaun konflitu la’ós de’it responsabilidade instituisaun sira, maibé presiza envolvimentu komunidade no parte interesada lokál sira. Liu husi formasaun ne’e, partisipante sira hetan oportunidade atu aprende oinsá identifika konflitu potensiál, haburas komunikasaun, no buka rezolusaun pasífika.
Konsellu suku, komunidade, no juventude konsidera nu’udar grupu importante atu kria ambiente sosiál ne’ebé seguru no harmóniu. Ho kapasidade ne’ebé di’ak liután, komunidade bele foti asaun sedu, molok konflitu eskala ba problema boot iha suku ka aldeia nia laran.
Mediasaun kontinua, maibé kazu balu sei iha tribunal, Iha parte seluk, kazu konflitu ne’ebé envolve parte sira seluk sei kontinua iha prosesu tribunál nian, maski esforsu mediasaun hala’o ona dezde Fevereiru 2025.
Tuir fonte ida, sesaun mediasaun ne’ebé hala’o iha Fevereiru tinan kotuk envolve parte interesada sira hotu, maibé kazu ne’e sei rejista nafatin iha tribunál.
“Ami desidi atu hala’o mediasaun iha fulan-Fevereiru liubá no ema hotu marka prezensa, maibé kazu ne’e rejista nafatin iha tribunál,” fonte ne’e hatete.
Tuir fonte ne’e, kazu sira ne’e envolve área administrativa sira, inklui Hato-Builico, Maubisse, Hato-Udo, no Ainaro. Parte sira sei hein prosesu legál no rezolusaun potensiál liuhusi mediasaun ka prosesu judisiál.
DNPKK Munisípiu Ainaro kontinua enkoraja komunidade atu hametin komunikasaun, koopera malu, no foti asaun preventiva hodi mantein paz, seguransa, no harmonia iha komunidade.
Jornalista: Elfiana/ Carla
Editor : Clementina Fatima





































