Lian Orluli 1/04/2026 Dili- Lei Pensaun Mensal Vitalisia durante ne’e habokur deit grupu minoria eis titulare sira halo povu hotu preokupa, mak liu husi Estudante Universitariu Timor Leste EUTL ho movimentu inklui sosiedade sivil luta kontra, tanba Lei Pensaun Mensal Vitalisia, lei refere benefisia deit grupu minoria, la garante moris diak ba Povu Maioria
Iha loron hirak liu ba Tribunal Deklara ona ba Publiku konstituisionalidade ba Lei Pensaun Mensal Vitalia (LPMV) ne’e katak eis titulares sira sei la simu tan osan totalmente taka, hotu-hotu hanesan iha lei nia okos la iha tan benefisiariu ba Lei refere
Relasiona ho deklarasaun konstituisionalidade ne’e Prezidente Republika Ramos Horta husu Primeiru Ministru Xanana atu kria mekanizmu hodi tulun Eis Titulares sira tanba sira mak kontribui ba Rai ne’e, nune’e nia mos dehan parlamentu halo desizaun unidade no prezidente promulga tribunal responde ba prosesu ne’ebe hahu husi Provedoria Justisa Direitus Umanus balun hatete konstituisonalidade no iha balu hatete lei ne’e viola konstituisaun, iha argumentu tribunal rekursu aprezenta ne’e mos hanesan realidade mak ne’e respeita desizaun ne’ebe parlamentu halo unidadde, komfirmadu husi tribunal rekursu
“Maibe hau hatete dala ida tan hau koalia tiha ona maun bo’ot Primeiru Ministru, bainhira lei ne’e promulga hasoru malu hatete favor hare’e mekanizmu ruma para kontinua fo apoiu ba Eis Titular sira tanba, ema barak sira nia vida tomak luta ba rai ida ne’e iha rai-laran ou iha liur, servisu 20 ital anus iha Timor Independente, mais antes ne’e servisu tia ona uluk servisu tinan 24 anus la manan doit menta ida derepenti previlejiu pensaun vitalisia monu hotu sai hotu ne’e problema barak hau hatene tan balun hau rasik ajuda dadun tan sira nia maun sira iha eskola iha ne’ebe-ne’ebe derepenti buat ne’e laiha atu selu”, dehan Prezidente Horta, Hafoin remata atividade Talk And Roundtable ho Youth Diplomacy Johnny Thai ho Foinsae Estudante sira Iha Salaun Xina Palasiu Prezidensia Dili tersa ne’e 31/03/2026
Horta subliña, tanba agora desizaun tribunal rekursu sai tiha ona, hanoin fo ona dalan para governu estuda didiak para hetan mekanizmu seluk ho justisa ajuda Eis Titular balun sira ne’ebe servisu duni tinan naruk laos sira 5 anu deit pensaun vitalisia ne’e mak sala, mais iha 20 tal anus servisu ne’e oi-oin tenke hare ida ne’e ne’e mos justisa.
“Govenu mak tenki halo desizaun ida liuhusi konsellu ministru, liuhusi dekreitu lei ka lei husi parlamentu ne’ebe rekoñese ema sira ne’ebe iha vida polítika tempu luta, tempu independensia servisu 15,20,30 anus iha ona ba estadsu ba nasaun ida ne’e bele halo hanesan parlamentu úniku ida hanesan pensaun úniku ida entrega mak ne’e ona, ne’e imi bele halo jestaun moris ba oin”
Horta mos kestiona kada tinan aloka deit orsamentu liu biliaun ida ba Veteranus maibe la aloka osan ba eis Titular no partidu polítiku nain sira, sira mak kontribui ba Timor-Leste nia independensia tanba ne’ebe Horta Husu atu labele halo sira nalaek
“kuandu governu tau osan bo’ot baveteranus sira laos tinan sira nia laran ne’e agora hira maibe konta 2008,2009 to’o 2021 deit liu tiha 1 biliaun de dolares transfere ba veteranus sira, tanba sa mak lahare mos ba eistitular sira, esititular laos deit Prezidenti, Primeiru Ministru ba sira seluk ne’ebe servisu iha partidu nia laran liu-liu partidu hanesan fretilin 50 anus ona, barak iha fretilin iha rai-laran iha rai-liur, tina sira-nia laran servisu ba partidu, partidu kontribui ba rai ne’e independent labele husik ema sira ne’e namlele ne’e labele, portantu ne’e kestaun umanu, kestaun politiku”
Prezidente Horta mos dehan iha eis deputadu balun iha hanoin diak maibe desizaun tribunal liu ona guvernu tenke hare’e halo mekanizmu foun ruma lei ruma foun par hetan ekilibriu ruma “hau fiar Maun Xanana Sei Halo, Guvernu Sei Halo” dehan Horta ba Jornalista Sira Iha Palasiu Prezidensial
Iha publiku EUTL dehan lei ne’e la iha ona, hotu-hotu fila ba halo tos, natar, kuda tomate, fan obral, fan mantolun no ba SEFOPE halo teste ba servisu iha rai liu hodi hadia moris tanba povu baibain balu husik hela fen oan, husik hela laen ba servisu iha Rai liur tanba deit atu hadia moris
Jornalista : Alves Carvalho
Editor: Clementina Fátima
